Left Banner

Percepcja słuchowa - dlaczego jest ważna i jak wspierać jej rozwój u dzieci

Percepcja słuchowa – dlaczego jest ważna i jak wspierać jej rozwój u dzieci. 

Percepcja słuchowa – dlaczego jest ważna i jak wspierać jej rozwój u dzieci.

Słuch, jeden z pięciu zmysłów człowieka, jest zdolnością do odbioru napływających do niego z otoczenia dźwięków. Gdy człowiek jest zdrowy i zmysł słuchu funkcjonuje u niego prawidłowo, nieustannie odbiera jakieś dźwięki, nawet gdy się na tym nie koncentruje. Dobitnym, a jednocześnie powszechnie znanym z codziennego życia, przykładem jest tu niesłyszenie włączonych i stale pracujących urządzeń gospodarstwa domowego. Włączona lodówka, zmywarka czy wentylator wydają różne, mniej lub bardziej natężone odgłosy, ale nieustannie przebywając w ich pobliżu, po prostu tego nie słyszymy. Podobnie rzecz ma się, gdy ktoś mieszka obok ruchliwej ulicy lub w pobliżu torów kolejowych. Po pewnym czasie taki człowiek przestaje słyszeć głośne bądź co bądź odgłosy przejeżdżających samochodów czy pociągów. Dźwięki te mu powszednieją i z czasem ich już nie zauważa. Nie znaczy to jednak, że przestał je słyszeć. Wystarczy, że na moment skupi swoją uwagę, a na nowo zacznie wszystkie tego typu dźwięki odbierać świadomie. 

Percepcja słuchowa 

to słyszenie, rozpoznawanie, różnicowanie, a wreszcie właściwe interpretowanie wszystkich bodźców dźwiękowych, jakie docierają do naszych uszu. 

Percepcja słuchowa opiera się 

na trzech rodzajach słuchu: 

  • fizycznym - to prawidłowe odbieranie wszystkich bodźców słuchowych, 
  • muzycznym - to różnicowanie wysokości i jakości dźwięków oraz odstępów między nimi, 
  • fonematycznym - to identyfikowanie i rozróżnianie dźwięków mowy ludzkiej, czyli fonemów

 

PUS. Pakiet logopedyczny -

zestaw 4 książeczek z ćwiczeniami słuchu fonematycznego 

Tak więc pierwszym warunkiem,

aby zmysł słuchu działał sprawnie, jest dobrze ukształtowany pod względem fizycznym układ słuchu; innymi słowy, aby cały aparat słuchu był zdrowy. 

Dziecko zdrowe, dziecko z prawidłowo ukształtowanym aparatem słuchu, słyszy wszystko od samego urodzenia, a nawet jeszcze wcześniej; będąc w brzuchu matki, odbiera bodźce słuchowe, jest na te bodźce otwarte i je przyjmuje. W miarę rozwoju dziecka, w miarę rozwoju jego układu nerwowego, rozwija się również jego percepcja słuchowa. Natomiast dziecko z zaburzeniami w budowie lub funkcjonowaniu aparatu słuchowego może doświadczać różnych trudności w odbieraniu i przetwarzaniu docierających do niego dźwięków. Tymczasem prawidłowa identyfikacja bodźców słuchowych dochodzących do mózgu jest warunkiem rozwoju mowy. 

Jak działa słuch fonematyczny. 

Słuch fonematyczny działa na trzech poziomach:

  • spostrzeganie i odróżnianie wypowiadanych głosek, a także elementów prozodycznych, takich jak: akcent, intonacja, tempo mowy, 
  • różnicowanie elementarnych jednostek języka, 
  • analiza i synteza głoskowa i sylabowa wyrazów oraz zdań. 

Kiedy zauważamy, że dziecko

ma trudności w odbieraniu wszystkich bodźców dźwiękowych, to w pierwszej kolejności oczywiście udajemy się z nim do specjalisty, żeby potwierdzić lub wykluczyć zaburzenia w budowie aparatu słuchu. Jeśli ta wstępna diagnoza potwierdza nieprawidłowości, staramy się je usunąć albo przynajmniej zniwelować. Jeśli jednak aparat słuchu zbudowany jest i funkcjonuje prawidłowo, a dziecko mimo to wciąż ma problemy z odbieraniem i przetwarzaniem bodźców dźwiękowych, możemy podjąć pracę, której celem będzie doskonalenie słuchu fonemowego, czyli tego, który pozwala odbierać i porządkować w mózgu dźwięki mowy ludzkiej. Rezultatem takiej pracy, opartej na specjalnie przygotowanych ćwiczeniach słuchu, będzie umiejętność przetwarzania przez dziecko informacji w porządku linearnym, a także rozumienie i zapamiętywanie informacji i komunikatów werbalnych. 

seria kart pracy Percepcja słuchowa

Dlaczego to jest takie ważne? 

Umiejętność świadomego skupiania uwagi na bodźcach odbieranych z otoczenia za pośrednictwem słuchu jest niezwykle ważna (nie tylko do poprawnego pisania dyktand!). Wyodrębnianie z potoku mowy pojedynczych wyrazów, łączenie w wyrazy sylab i głosek, wyodrębnianie z wyrazów sylab i głosek, czyli prawidłowo przebiegające procesy syntezy i analizy sylabowej i fonemowej, w dużej  mierze warunkują sprawne uczenie się czytania i pisania. Jeśli dziecko na tym polu ma problemy, może to skutkować wynikającymi z nich dalszymi trudnościami w nauce. Dlatego należy jak najszybciej wykrywać i przeciwdziałać jakimkolwiek zaburzeniom funkcji słuchowych, a jeśli się utrzymują, korygować je za pomocą odpowiednich ćwiczeń. 

Jakiego rodzaju ćwiczenia zaleca się w takiej sytuacji?

Chodzi tu o ćwiczenia funkcji słuchowych, które pomogą opanować umiejętność dokonywania syntezy i analizy fonemowej, to znaczy rozróżniania pojedynczych głosek, sylab i wyrazów. 

Oczywistą formą ćwiczenia percepcji słuchowej jest mówienie do dziecka od najwcześniejszych chwil jego życia. Z czasem dziecko zaczyna na nasze komunikaty reagować, a potem odpowiadać. Większości dzieci i rodziców przychodzi to w sposób zupełnie naturalny; mówimy do dziecka i rozmawiamy z nim, nie zastanawiając się nad tym, co i jak mówimy. 

Warto już we wczesnym okresie życia dziecka kierować do niego słowa i wyrażenia dźwiękonaśladowcze, pokazywać mu, jakie dźwięki wydają różne przedmioty albo zwierzęta, wskazywać, skąd te dźwięki pochodzą i co jest ich źródłem. Wtedy nieocenione okazują się różnego rodzaju grzechotki. 

Warto także bawić się z dzieckiem

przy wykorzystaniu muzyki i rytmu, na przykład z dzieckiem trzymanym na rękach kołysać się w rytm muzyki. 

Trening słuchowy Magdaleny Krawczun

W późniejszym okresie lubianymi przez dzieci zabawami dźwiękowymi są te, które polegają na przykład na wyszukiwaniu dwóch przedmiotów wydających takie same lub podobne dźwięki. Można tu wykorzystać między innymi butelki po napojach w części wypełnione różnymi materiałami: ryżem, wysuszonym groszkiem, małymi guzikami, zapałkami, kilkoma kostkami do gry czy ceramicznymi kulkami do obciążania ciast. 

Niezwykle ważną rolę w rozwijaniu słuchu fonematycznego i w ogóle całej percepcji słuchowej pełni także głośne czytanie dziecku połączone ze stymulowaniem go do aktywnego, skoncentrowanego słuchania. Powinniśmy wtedy nawet przesadnie modulować głos i dostosowywać intonację do czytanego tekstu, tak by dziecko uczyło się wychwytywać wszystkie niuanse, a w efekcie jak najlepiej zrozumiało i zapamiętało czytany tekst. 

Chcąc wzmacniać percepcję słuchową 

dziecka kilkuletniego, możemy bawić się w następujący sposób: 

  • pokazujemy dziecku szereg obrazków i wymieniamy nazwy znajdujących się na nich przedmiotów; dziecko powinno wskazywać odpowiednie obrazki; 
  • wymieniamy szereg słów, a pomiędzy nie co jakiś czas wplatamy słowa z ustalonej wcześniej kategorii, np. pojazdów albo zabawek; w momencie, gdy dziecko słyszy nazwę jakiegoś pojazdu lub zabawki, musi to zasygnalizować, np. poprzez klaśnięcie w dłonie, podskok czy podniesienie ręki; 
  • robimy ćwiczenie odwrotne – wymieniamy wiele słów z ustalonej kategorii, np. kwiaty albo postaci z bajek, ale co jakiś czas wplatamy słowo spoza tej kategorii; zadanie dziecka polega na zareagowaniu wtedy, gdy słyszy słowo niepasujące do pozostałych;
  • wymieniamy kilka słów z wybranej kategorii, np. napoje albo potrawy i prosimy dziecko, aby dodało do niej kolejne słowo z tej kategorii; 
  • wymieniamy kilka słów i prosimy dziecko, żeby je powtórzyło, przy czym ważne jest, aby zachowało dokładnie tę samą kolejność wypowiadanych wyrazów; 
  • to samo ćwiczenie robimy na odwrót – dziecko powtarza słowa, ale w kolejności odwrotnej niż je usłyszało;
  • wymieniamy szereg słów rymujących się, ale wśród nich jedno się nie rymuje; dziecko powinno je wskazać, np. poprzez klaśnięcie lub podniesienie ręki; 
  • - wymieniamy najpierw jedną grupę trzech słów, a po chwili ją powtarzamy, ale dodajemy do niej jedno słowo dodatkowe (na początku, na końcu lub pomiędzy wyrazami); zadaniem dziecka jest je wskazać;
  • wymieniamy słowa, które zawierają inne, na przykład: atlas, brokat, słońce, podskok, chmury, bibułka, szczoteczka, podomka, a dziecko stara się wyłapać to słowo, które się w nich mieści;
  • wypowiadamy różne, krótsze i dłuższe słowa wyraźnie dzieląc je na sylaby, a dziecko ma zareagować wtedy, gdy słyszy słowo składające się z trzech sylab;
  • podajemy kilka par słów dwusylabowych, ale różniących się jedną sylabą, na przykład: lawa – kawa, waga – wata, Tola – rola, maki – raki, szafa – szata; 
  • to samo ćwiczenie robimy w wersji z wyrazami trzysylabowymi, na przykład: jagoda – pogoda, metoda – katoda, robota – sobota. 

Tego typu koncentracja

początkowo jest dla dziecka dość trudna, zwłaszcza dla dziecka z zaburzoną percepcją słuchową, dlatego warto prowadzić ćwiczenia tak, aby dziecko mogło trochę się poruszać (na przykład: poskakać, poklaskać, wymachiwać rękami). Po każdej dłuższej partii ćwiczeń warto zachęcać dziecko również do dłużej chwili ruchu. 

Słuchanie ze zrozumieniem

Jedno jest pewne:

rozwój zmysłu słuchu oraz koncentracji słuchowej u dzieci warto, a nawet trzeba wspierać, nie tylko organizując i prowadząc celowe treningi, ale też – jak najczęściej – przy okazji codziennych, zwykłych aktywności i zabawy. 

Zapraszamy do przejrzenia naszej oferty i zasobów, w których znaleźć można bardzo wiele publikacji zarówno teoretycznych, jak i praktycznych, dotyczących percepcji słuchowej i jej wspierania. 

Poniżej jeszcze kilka wybranych propozycji z tego zakresu:

Kto posłucha, ten usłyszy

Uszy do góry! 

Strefa słuchu. Ćwiczenia uwagi i pamięci słuchowej

 

Komentarze (0)

Brak komentarzy w tym momencie.