Left Banner

Jąkanie - czy to wyrok?

22 października obchodzony jest Międzynarodowy Dzień Świadomości Jąkania. Jego celem jest zwrócenie uwagi społeczeństwa na skalę problemu, jakim jest jąkanie. Niektórym osobom płynne, niezakłócone w żaden sposób, mówienie przychodzi z trudem. To, co dla innych jest czynnością podstawową i naturalną, jak oddychanie czy jedzenie, dla osób jąkających się stanowi poważny problem. Warto przy tym zdawać sobie sprawę z tego, że nikt z nas nie mówi idealnie płynnie; każdy, przynajmniej od czasu do czasu, zacina się, powtarza, brakuje nam słów. Może się tak zdarzać wtedy, gdy jesteśmy zmęczeni, podenerwowani, zestresowani. 

Jąkanie jest zaburzeniem mowy,

które charakteryzuje się częstymi powtórzeniami lub przedłużeniami wypowiadanych głosek, albo wahaniami czy też zacięciami zakłócającymi rytmiczne mówienie. Jednakże dla osób jąkających się problemem jest nie tylko niepłynne mówienie. Ich problemy sięgają głębiej, gdyż jąkanie często powoduje obniżone poczucie własnej wartości, zażenowanie, a nawet wstyd, niechęć do publicznego zabierania głosu. 

Jąkanie a reakcje otoczenia

Bywa tak, że osoby jąkające się doświadczają przykrych dla nich reakcji ze strony otoczenia, na przykład klasy czy grupy kolegów. To wzmaga jeszcze ich poczucie niepewności, a często wręcz przekonanie o byciu gorszym od pozostałych. Niektóre osoby dotknięte jąkaniem zamykają się w sobie, rezygnują z kontaktów z rówieśnikami. Na szczęście są również i takie, które starają się żyć jak najbardziej normalnie. 

Zewnętrzne objawy zaburzenia mowy,

jakim jest jąkanie, u różnych osób mogą występować w różnym czasie. Zdarza się też, że osoba dotknięta tym zaburzeniem, ma okresy, w których mówi płynnie, a jąkanie u niej zanika. 

Szacuje się, że jąkanie dotyka ok 5% dzieci, a jego pierwsze symptomy obserwuje się najczęściej już w wieku przedszkolnym, między drugim a piątym rokiem życia, czyli wtedy gdy rozwój mowy wciąż trwa. U dzieci tych jąkanie może występować w różnym nasileniu. U większości z nich minie, a pozostanie u ok. 1%. Te dzieci będą się jąkać również po wyjściu z okresu dzieciństwa. 

Jąkanie - czy to wyrok?

Ważne, aby zareagować od razu po zauważeniu u dziecka pierwszych symptomów jąkania. Warto wtedy spotkać się ze specjalistą, czyli logopedą (najlepiej takim, który specjalizuje się w terapii tego zaburzenia), który przeprowadzi diagnozę i wskaże metody oraz sposoby wspierania rozwoju dziecka jąkającego się. Zdarza się, że po wykonaniu diagnozy logopeda stwierdza, iż problemem, z jakim boryka się dziecko, nie jest jąkanie, a niepłynność mowy wynikająca z innych przyczyn. Jednakże jeśli specjalista stwierdza, że mamy do czynienia z jąkaniem, należy jak najszybciej podjąć terapię. Jak pisze Anna Szerszeńska w niedużej książeczce pt. Jąkanie to nie wyrok!, "Im szybciej rozpoczniemy działania profilaktyczne, tym skuteczniej przeciwstawimy się dalszemu rozwojowi zaburzenia. Lepiej jest podjąć działania terapeutyczne na wyrost, niż zbagatelizować trudności dziecka i nie udzielić naprawdę potrzebującemu naszej pomocy wychowankowi szybkiego i profesjonalnego wsparcia". 

Jąkanie to nie wyrok!

Osoby jąkające się a współczesna wiedza naukowa

Współczesna wiedza naukowa podaje, że jąkanie spowodowane jest przez wiele różnych czynników. Istnieją pewne predyspozycje do wystąpienia tego zaburzenia mowy, a także czynniki je wyzwalające oraz podtrzymujące. Pewien wpływ na to, że ktoś się jąka, może mieć dziedziczenie; badania wskazują, że częściej jąkają się osoby, w rodzinach których były osoby z problemami z rozwojem mowy czy prawidłową artykulacją. Ryzyko, że dziecko będzie się jąkać, jest znacznie większe, jeśli jąka się jeden z rodziców.

Na jąkanie się mogą mieć również wpływ pewne wydarzenia z życia dziecka, które związane są z silnymi emocjami, na przykład zmiana miejsca zamieszkania, narodziny młodszego rodzeństwa, rozpoczęcie edukacji w przedszkolu czy szkole. Co ciekawe, także zdarzenia pozytywne i niecierpliwie przez dziecko wyczekiwane, takie jak na przykład spotkanie z ukochaną, dawno niewidzianą babcią albo pójście w ulubione miejsce czy otrzymanie upragnionego prezentu, mogą spowodować lub wyzwolić jąkanie. Takie zdarzenia w życiu dziecka również wiążą się z silnymi emocjami, z którymi nie umie ono sobie jeszcze poradzić. 

Jak wynika ze statystyk, 

jąkanie częściej dotyka chłopców. Na czterech jąkających się chłopców przypada jedna dziewczynka z tym zaburzeniem. Wśród słynnych osób, które zmagały się z tym zaburzeniem, wymienić można na przykład Arystotelesa, Darwina, angielskiego króla Jerzego VI (pamiętacie doskonały film pt. Jak zostać królem, w którym Colin Firth jako jąkający się Jerzy VI poddaje się niekonwencjonalnej jak na tamte czasy terapii logopedycznej prowadzonej przez Lionela Lounge'a, granego znakomicie przez Geoffreya Rusha?), Churchilla czy Anthony'ego Quinna. 

W gabinetach logopedycznych jednak dziewczynki spotyka się równie często jak chłopców. 

Jąkanie nie ma żadnego związku 

z poziomem intelektualnym. Nawet mocno jąkająca się osoba może w pełni rozwinąć swój intelektualny potencjał i zdolności. Podjęta na czas terapia logopedyczna dodatkowo pozytywnie wpływa i wspiera ten rozwój. Jąkania nie należy też wiązać z naturalną lewo- czy praworęcznością. Doświadczenie logopedów potwierdza, że wśród osób jąkających jest tyle samo lewo- i praworęcznych, co w całej populacji.

Co może zrobić rodzic

dziecka jąkającego się, aby jak najlepiej mu pomóc i wspierać jego rozwój?

Oprócz wspomnianej już szybkiej reakcji zaraz po dostrzeżeniu problemu dziecka i skontaktowania się ze spacjalistą, trzeba po prostu wytrwale pomagać dziecku budować poczucie własnej wartości oraz pokazywać mu, że jest kochane i w pełni akceptowane. Warto uświadamiać dziecku, że nikt nie jest doskonały. Koniecznie trzeba stwarzać dziecku możliwości i okazje do rozwijania tych umiejętności i kompetencji, w których jest naprawdę dobre. Trzeba pokazywać mu jego mocne strony. Taka pełna akceptacji i wsparcia postawa rodziców jest w przypadku dzieci jąkających się nie do przecenienia. 

Niezwykle ważne jest,

aby rodzice nie obwiniali się za jąkanie swojego dziecka lub za zbyt późną w ich mniemaniu reakcję i kontakt ze specjalistą. Jak napisano wyżej, przyczyn jąkania może być bardzo dużo i mogą być one bardzo zróżnicowane, jednak to nie rodzice odpowiadają w bezpośredni sposób za powstanie tego zaburzenia. 

Z pewnością jednak to rodzice mają duży wpływ na to, czy i jak uda się dziecko z jąkania wyprowadzić, a przynajmniej je ograniczyć. Rodzice powinni czynnie współpracować z terapeutą, a także budować jak najbardziej przychylną atmosferę wokół terapii, tak aby dziecko chciało w niej uczestniczyć i było w nią zaangażowane. Jeśli w proces wychowania dziecka czynnie włączeni są dziadkowie lub inna dalsza rodzina, również te osoby powinny respektować i stosować wobec dziecka zasady z terapii wynikające. 

Rodzic i jego wzorcowa mowa

mogą stać się decydującym elementem terapii dziecka dotkniętego jąkaniem. Należy:

  • uważnie dziecka słuchać,
  • dawać mu czas i swobodę wypowiedzi, 
  • pozwalać, a wręcz zachęcać i prowokować do stawiania pytań, 
  • nie przerywać jego wypowiedzi, 
  • nie modyfikować i nie poprawiać jego sposobu mówienia,
  • nie oceniać i nie krytykować tego, jak dziecko mówi, 
  • samemu mówić do dziecka wolno, spokojnie, wyraźnie, a jeśli trzeba, to robiąc pauzy,
  • korzystać i podsuwać dziecku zabawki i zabawy stymulujące rozwój lewej półkuli mózgu, która ma wielkie znaczenie dla rozwoju funkcji mówienia, 
  • czytać dziecku i rozmawiać z nim o czytanych treściach; jeśli dziecko samo wybierze książkę do wspólnego czytania, jeśli ją polubi, dużo łatwiej będzie mu o niej mówić; mówienie przychodzi wtedy łatwiej, bardziej naturalnie, jest bardziej spontaniczne.

Warto

poinformować nauczyciela w przedszkolu czy szkole o problemie, z jakim zmaga się dziecko. Zdecydowana większość nauczycieli i pedagogów chce i potrafi wspierać dziecko w jego codziennym funkcjonowaniu w grupie przedszkolnej czy klasie szkolnej. 

Być osobą jąkającą się 

"to nie tylko mieć problem z jąkaniem. Na początku u wszystkich jest podobnie - występują trudności z emisją mowy, pojawiają się powtórzenia, bloki, widoczne są napięcia mięśniowe; dopiero po jakimś czasie przekształca się to w problemy z komunikacją. Jeżeli dołączy do tego dewaluacja własnej osoby, staje się to źródłem wielkich cierpień. Dlatego tak ważne jest, aby podjąć pracę z dziećmi, u których ów problem dopiero się zaczyna. Należy to zrobić, aby nie dopuścić do rozwoju jąkania, które w wieku późniejszym, w związku z jego złożoną strukturą, dużo trudniej będzie leczyć" (Anna Szerszeńska, Jąkanie to nie wyrok! Poradnik dla rodziców dzieci jąkających się

Edukacyjna.pl z ofertą publikacji

dotyczących jąkania wychodzi naprzeciw potrzebom zarówno rodziców dzieci jąkających się, jak i pracujących z osobami dotkniętymi tym zaburzeniem terapeutów. 

Wśród dostępnych u nas tytułów z tego zakresu polecamy szczególnie: 

 Jąkanie w wieku szkolnym

Jąkanie. Diagnoza - Terapia - Program 

Mówię płynnie. Ćwiczenia do terapii jąkania

Zrozumieć jąkanie

opr. na podst. książki Jąkanie to nie wyrok!, A. Szerszeńska, Oficyna Wydawnicza Impuls, 2015

Powiązane produkty

Komentarze (1)

    • Marcin
    • 2021-11-02 17:58:25
    Świetny artykuł